Yaşam Boyu Gelişim Sürecinde
Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetlerinin Yeri
Prof.Dr. Binnur YEŞİLYAPRAK
Türk PDR Der Genel Başkanı
"Kendini
“öğrenci” olarak görme bilgeliğini taşıyanlar için
tüm Kendini “öğrenci” olarak görme bilgeliğini
taşıyanlar için tüm yaşam bir öğrenme sürecidir.
Yaşam boyu sürer öğrenme deneyimleri. Yaşarken
öğreniriz. Yaşamak için öğreniriz. Yaşam, bir keşif
eylemidir! Yeni yerler, yeni yollar keşfederek sürer
bu yolculuk. Eğer şansımız da biraz gülerse, yolun
sonunda o muhteşem kıtaya ulaşırız:"
İnsanın kendini keşfetmesi… Bu, ne sonsuz ve ne heyecan verici bir
serüvendir! Yaşam boyu sürer, bitmez. Bu yolculuğun
uzun ya da kısa sürmesi, zor ya da kolay olması,
sıkıntılı ya da keyifli geçmesi biraz da “yolcu” ya
bağlıdır. Onun hazırlığına, donanımlarına,
motivasyonuna. Birlikte ilerlediği yol
arkadaşlarına. Yolda nelerle karşılaştığına ve
bunlara nasıl tepki verdiğine, engelleri nasıl
aştığına…
Evet, bir keşiftir yaşamak… Bu keşif zaman zaman keyifli, zaman
zaman zorlayıcı ve engellerle dolu olabilir. Yine de
bu serüveni göze alma yürekliliğini gösterenler için
ödüllerle doludur. Çünkü bu yolculuk, pek çok
engelleyici ile birlikte, büyüme, gelişme, öğrenme
ve olgunlaşma fırsatlarını da beraberinde getirir:
Bir hayal kırıklığı yaşarken, bir kaza ile baş
ederken, bir sınavı kazandığımızda, iş ortamında
yaşanan bir sorunu aşmaya çalışırken, haksızlığa
uğradığımızda ya da piyangodan yüklü bir para
kazandığımızda… Yaşam serüveninde karşılaştığımız
hoş ya da hoş olmayan tüm yaşantılar; büyümek,
olgunlaşmak ve kendimizi keşfetmek için birer yaşam
deneyimidir.
Amerikalı ünlü psikoterapist Clarkson’un dediği gibi, yaşamda üç
şey bize büyümek ve gelişmek için fırsat yaratır:
Başımıza “saksı” düşer.
Aşık oluruz.
Bu ikisinden de
yararlanamadıysak “psikolojik danışma” son
şansımızdır!..
Ne dersiniz, son şansınızı da kaçırmayı göze alabilir
misiniz?
Bu yaşam serüveninde psikolojik danışmanlara ihtiyacımız olmadığını
kim söyleyebilir! İşte, bu gerçekten hareketle
derginiz Çoluk Çocuk, sayfalarında
Psikolojik
Danışma ve Rehberlik alanına yer açtı. Bu yolculukta
artık çoluk çocuk birlikteyiz! Yeni keşiflere
çıkacağız, yaşamı ve kendimizi araştırma, tanıma ve
anlama serüveninde, her sayıda bir psikolojik
danışman sizlerle birlikte olacak.
Psikolojik Danışma ve Rehberlik (PDR) Hizmetleri Psikolojik danışma
ve rehberlik hizmetleri; bireyin kendini tanıması,
anlaması, sahip olduğu gizil güçleri keşfetmesi,
geliştirmesi ve bulunduğu topluma aktif uyum
sağlayarak kendini gerçekleştirmesi için sistematik
olarak profesyonelce sürdürülen psikolojik yardım
hizmetleridir.
Okul öncesi eğitimden yükseköğrenim sonuna kadar, eğitim
süreci içinde rehberlik hizmetleri, öğrencinin
gelişimine ve uyumuna yöneliktir. Rehberliğin temel
ya da sonal (nihai) amacı bireyin kendini
gerçekleştirmesidir. Kendini gerçekleştirme,
hümanistik (insancıl) psikoloji ekolünün ortaya
koyduğu bir kavramdır. Bu kavramla, kişide var olan
tüm gizil güçlerin, yeteneklerin, kapasitelerin
ortaya konması, uygulama alanına sokulması,
kullanılması ve geliştirilmesi kastedilir.
Terimin karşılığı “tam işlevsellik” (full-functioning) olarak
verilebilir. Yani bireyin her yönüyle
gereksinimlerini karşılayabilmesi, kapasitelerini
sonuna dek geliştirebilmesi, daha doyumlu ve mutlu
bir düzeye ulaşabilmesidir. Ancak bireyin kendini
gerçekleştirmesi uzun bir süreç içinde, aşama aşama
sağlanabilecek bir oluşumdur. Bu sonal amaca
varabilmek için rehberlik hizmetleri, öncelikle alt
amaçları gerçekleştirmekle işe başlar. Bu oluşumu,
yani rehberliğin amacını yandaki şekildeki gibi
şematize edebiliriz.
Şekil A: Rehberliğin Amaçları
Gelişimsel Rehberlik Yaklaşımının Temelleri Neye
Dayanmaktadır?
Ülkemizde son 10-15 yıldır söz edilmeye başlanan
gelişimsel yaklaşım, ABD’de 1960’lı yıllarda,
geleneksel rehberlik yaklaşımlarına tepki olarak
doğmuştur. Bu yaklaşımda bireyin gelişimsel
ihtiyaçları rehberlik hizmetlerinin temelini
oluşturur. Bu temelde aşağıdaki genellemeler yer
alır:
• Yaşam, bir gelişim sürecidir.
• Gelişim, döllenme ile başlar.
• Gelişim, belli ilkelere dayalı olarak gerçekleşir.
• Birey, gelişim sürecinin her aşamasında, döneme
özgü gelişim görevlerini tamamlar.
• Gelişim görevlerinin gerçekleştirilmesinde, bireye
uygun çevre koşullarının oluşturulması ve destek
sağlanması gereklidir.
• Rehberlik hizmetlerinin işlevi, döneme özgü
gelişim görevlerini yerine getirmeyi kolaylaştıracak
ve destekleyecek ortamı ve koşulları
oluşturabilmektir.
• O halde rehberlik bireye yaşam donanımları, yaşam
becerileri kazandırmayı, onun her yönüyle bütünsel
olarak sağlıklı ve dengeli gelişimini amaçlar.
Gelişim Alanları ve Temel İhtiyaçları Rehberlik
Açısından Nasıl Sınıflandırılmaktadır?
Şemada görüldüğü gibi, gelişimsel rehberlik
anlayışı, öğrencinin büyüme ve gelişme süreci
içinde;
“kişisel ve sosyal”
“eğitsel”
“mesleki”
gelişim alanlarında temel ihtiyaçlarını karşılamayı
ve bu alanlarda döneme özgü gelişim görevlerini
yerine getirmede gerekli yeterlikleri kazandırmayı
amaçlar.
O halde PDR hizmetleri döllenmeden, ölüme dek
yaşanan serüvenin her adımında bireyi tanıma, ona
kendisini tanıtma “yaşamayı-öğrenmeyi-çalışmayı”
öğrenmesi için gerekli yeterlikleri kazandırma ve
böylece onun kendini gerçekleştirme sürecini
destekleme işlevini yerine getirmeyi amaçlar.
Evet, ne demiştik; bir keşiftir yaşamak… Kendimizi
ve yaşamı keşfetme, anlamlandırma, olumluya
dönüştürme yolunda, çoluk çocuk el ele yürümek
üzere, bizimle yola çıkmaya hazır mısınız?
Kaynaklar
1. Clarkson, P. (1992), “Transactional Analysis:
An integrated approach. London and New
York :Tavistok/routledge.
2. Evans, D. (1971), “ A Model for developmental
School Counseling Program in Indiana.”
3. (yayınlanmamış proje raporu) Indianapolis, In
USA.
4. Rogers. C. R. (1969), Freedom to Learn. Ohio:
Meril.l
5. Yeşilyaprak, B. (2006), Eğitimde Rehberlik
Hizmetleri (14. baskı) Ankara:Nobel Yayın
Dağıtım.
6. Yeşilyaprak, B. (2007), İlköğretimde Gelişimsel
Rehberlik İstanbul:Morpa Kültür Yayınları.
Bu makale, Çocuk Çocuk
Dergisinin 72 Sayı' sından (Eylül 2007) alınmıştır.
Her
Hakkı Türk PDR Derneği' nde Saklıdır.